Yenilenebilir enerji kaynakları büyüdü, rüzgar 2023’te ilk kez gazdan daha fazla AB elektriği üretti

[Brüksel, 7 Şubat 2024] Düşünce kuruluşu Ember tarafından bugün yayınlanan Avrupa Elektrik İncelemesi’ne göre, 2023 yılında AB kömür ve gazdan elektrik üretiminde eşi benzeri görülmemiş çöküş, enerji sektörü emisyonlarında rekor bir düşüşe yol açtı. AB’nin fosil yakıtlardan uzaklaşması, kömür üretimindeki (-%26) ve gazdaki (-%15) rekor düşüşlerle kendini gösterdi. Rüzgâr ve güneş enerjisinin artması ve elektrik talebinin düşmesiyle birlikte AB enerji sektörü emisyonlarında da en büyük düşüş kaydedildi (-%19). Rüzgar enerjisi üretiminin (%18) 2023 yılında ilk kez gazı (%17) geçmesiyle yenilenebilir enerji kaynakları artmaya devam etti.

Ember Avrupa program direktörü Sarah Brown, “AB’nin enerji sektörü muazzam bir değişimin ortasında” dedi. “Fosil yakıtlar, belkemiğini rüzgar ve güneş enerjisinin oluşturduğu bir sistem ortaya çıktıkça her zamankinden daha küçük bir rol oynuyor.”

Rüzgar ve güneş enerjisi yükselmeye devam ederken fosil yakıtlarda rekor düşüş

Fosil yakıtların üretimi 2023’te %19’luk rekor bir düşüşle ilk kez AB elektriğinin üçte birinden daha azını oluşturdu. Kömür %26’lık düşüşle 333 TWh ile şimdiye kadarki en düşük seviyesine geriledi veya AB elektrik üretiminin %12’sini oluşturdu. Kömürdeki düşüş gazda bir artışa neden olmamış, bunun yerine gaz %15 oranında düşerek en az 1990 yılından bu yana en büyük yıllık düşüşü yaşamış ve üst üste dördüncü kez gaz üretimi azalmıştır.

Buna karşılık, rüzgar ve güneş enerjisi, 90 TWh ve 73 GW ile hem üretimde hem de kurulu kapasitede şimdiye kadarki en yüksek yıllık artışlarını gerçekleştirdi. Birlikte 2023 yılında AB elektriğinin %27’sini üreterek ilk kez dörtte birin üzerine çıktılar. Rüzgar, AB elektriğinin %18’ini veya Fransa’nın toplam üretim talebine eşdeğer olan 475 TWh’yi üretti. Güneş enerjisi güçlü büyümesini sürdürerek AB elektriğinin %9’unu (246 TWh) üretti. Hidroelektrik enerjinin de 2022’deki düşük seviyelerden toparlanmasıyla, toplam yenilenebilir enerji 2023’te AB elektriğinin %44’lük rekor bir payına yükseldi.

Temiz büyümeye ek olarak, düşen elektrik talebi de fosil yakıt üretimindeki düşüşe katkıda bulundu. Talep, 2023 yılında 2022 yılına kıyasla %3,4 (-94 TWh) oranında düştü. Bu, enerji krizinin başladığı 2021 seviyelerine göre %6,4’lük (-186 TWh) bir düşüşe işaret ederken, bu düşüşün üçte birinden biraz fazlası (%38) sanayi elektrik tüketimindeki azalmaya bağlanıyor. Elektrifikasyon arttıkça bu talep düşüş oranının önümüzdeki yıllarda tekrarlanması beklenmiyor.

Ember Küresel Direktörü Dave Jones, “Elektrifikasyon daha fazla ısı pompası, elektrikli araç ve elektrolizörle gerçekleştikçe, AB elektrik talebinin artacağı yeni bir döneme girecek” dedi. “Güvenli bir iklim için gereken emisyon kesintilerini sağlamak için yenilenebilir enerji kaynaklarının bu talep artışına ayak uydurması gerekecek”.

AB temiz bir sisteme doğru ilerliyor, ancak AB hedefleri için daha hızlı yaygınlaştırma gerekiyor

AB hedeflerine ulaşmak için rüzgar ve güneş enerjisindeki büyümenin hızlanması gerekiyor. REPowerEU planı, 2023’te %27 olan rüzgar ve güneş enerjisinden elde edilen enerjinin 2030’a kadar %55’e çıkmasını öngörüyor. Güneş enerjisi, 2022’deki 41 GW’a kıyasla 2023’te 56 GW’lık önemli bir ek kapasite artışı sağladı. Ancak 2022 yılındaki yıllık üretim artışını yakalayamadı. Rüzgar üretimindeki büyüme 2023’te %13 ile güçlü olsa da, REPowerEU hedeflerini karşılamak için 2030’a kadar her yıl %15 artması gerekiyor.

Ember’in analizi, AB’nin rüzgar ve güneş enerjisiyle çalışan bir sisteme doğru kaymaya devam ettiğini gösteriyor. Buna bağlı olarak, 2023’te rüzgâr ve güneş enerjisinin büyümesi için şebekeler, depolama ve talep tarafı tepkisi gibi sistem çapında sağlayıcılara olan ilgi arttı.

Ember Avrupa program direktörü Sarah Brown, “Enerji krizi ve Rusya’nın Ukrayna’yı işgali kömür ve gazın yeniden canlanmasına yol açmadı” dedi. “Kömür kullanımdan kalkmak üzere ve rüzgar ve güneş enerjisi geliştikçe gaz da nihai düşüşe geçecek. Ancak, rehavete kapılmanın zamanı değil. AB’nin fosil yakıtların risklerinden arınmış bir sistem yaratmak için rüzgar, güneş ve esnekliği hızla devreye sokmaya odaklanması gerekiyor.”

Avrupa Parlamentosu Başkan Yardımcısı Martin Hojsík MEP (Renew Europe, Progressive Slovakia) şunları söyledi:

“Avrupa ekonomisi gözlerimizin önünde fosil yakıtlardan temiz enerjiye geçiş yapıyor. Bazı ülkeler sosyal ve ekonomik bir fırsat olarak daha fazla rüzgâr ve güneş enerjisi kullanmak için yarışırken, özellikle Orta ve Doğu Avrupa’daki diğer ülkeler bu konuda geride kalıyor ve bu fırsatı kaçırma tehlikesiyle karşı karşıya. Kıtanın rekabet gücü tehlikede. AB, sadece enerji dönüşümünün faydalarından yararlanmak için değil, aynı zamanda ithal fosil yakıtlarla ilgili güvenlik risklerinden korunmak için de bir bütün olarak ve hızlı bir şekilde temiz enerjiye geçişi sağlamalıdır.”

SolarPower Europe CEO’su Walburga Hemetsberger şunları söyledi:

“Büyüme konusunda kayıtsız kalmayı göze alamayız. 2023 yeni bir güneş rekoru getirdi, ancak güneş enerjisini sisteme entegre etmek hala olması gerekenden daha zor. Politika yapıcılar ve sistem operatörleri, şebekenin güneş enerjisi üretimini absorbe etmeye hazır olmasını sağlamak, şebeke akıllı güneş enerjisi potansiyelini en üst düzeye çıkarmak ve nihayetinde sistemi karbonsuzlaştırmak için çalışmalıdır.”

Beyond Fossil Fuels Kampanya Direktörü Kathrin Gutmann şunları söyledi:

“Enerji krizinde bile kömürün AB’nin enerji karışımındaki varlığı %26 oranında azalmış, İspanya ve Slovakya kömürden çıkışlarını sırasıyla 5 ve 6 yıl hızlandırmıştır. Daha da önemlisi, yenilenebilir enerji kaynaklarındaki kayda değer büyüme sayesinde bu durum fosil gazda bir artışa yol açmamıştır. 2023’ün sürdürülebilir enerjiye doğru dönüştürücü değişimini sağlamlaştırmak için, daha fazla hükümetin 2030’a kadar kömürü ve 2035’e kadar fosil gazı aşamalı olarak terk etmeyi taahhüt etmesine ve aynı zamanda yenilenebilir enerji kaynaklarının ve destekleyici altyapılarının entegrasyonunu hızlandırmasına ihtiyacımız var.”

E3G Program Lideri Pieter de Pous şunları söyledi:

‘AB geçen yıl COP28’de dünyanın fosil yakıtları aşamalı olarak terk etmesi için büyük bir çaba sarf etti. Bu 2023 elektrik piyasası verileri, AB’nin kömür ve gaza olan talebi kalıcı olarak ortadan kaldıran ucuz yenilenebilir enerji kaynaklarıyla fosilsiz bir elektrik sistemine geçme konusunda çok önemli ilerleme kaydetmesiyle bunun sadece lafta kalmadığını gösteriyor. Bu durum, 2040 yılı için daha iddialı iklim hedeflerinin benimsenmesi ve temiz enerjiye geçişin faydalarının paylaşılması için küresel ortaklarıyla birlikte çalışılması konusunda AB liderleri arasında gaza basmaya devam etme konusunda güven oluşturmalıdır.

Veri tabloları

Tablo 1: Rüzgar, 2023 yılında ilk kez gazdan daha fazla elektrik üretti

Toplam AB üretiminin payı (%)