Türkiye’nin enerji dönüşümü süreci, yenilenebilir enerji alanında gösterdiği başarılarla umut verici bir yolda ilerlerken, aynı zamanda kömür bağımlılığından tam anlamıyla kopamamış olmasıyla dikkat çekiyor. Bu ikilem, ülkenin enerji politikalarında kritik bir karar aşamasına geldiğini gösteriyor. 2025 ve 2035 hedeflerine bakıldığında, Türkiye’nin güneş ve rüzgar enerjisine ciddi yatırımlar yaptığı ve bu alanlardaki kurulu gücünü hızla artırdığı görülüyor. Ancak, kömürden elektrik üretiminin devam etmesi ve hatta artması, bu dönüşümün önünde bir engel oluşturuyor.
Son yıllarda Türkiye, güneş ve rüzgar enerjisinde dikkat çekici rekorlara imza atıyor. Nisan ayında güneş enerjisi kaynaklı elektrik üretimi 2,4 milyar kilovatsaat, rüzgar enerjisinden üretilen elektrik ise 3,2 milyar kilovatsaate ulaşarak tarihin en yüksek seviyelerine çıktı. Bu gelişmeler, Türkiye’nin yenilenebilir enerji potansiyelini etkin bir şekilde kullanma yolunda olduğunu gösteriyor. Bakan Bayraktar’ın açıkladığı “Yenilenebilir Enerji 2035” yol haritası kapsamında, 2035 yılına kadar Türkiye’nin güneş ve rüzgar enerjisinde 120 bin megavat kurulu güce ulaşmayı hedeflemesi bu başarıların devam edeceğini işaret ediyor.
Her yıl devreye alınacak 8 bin megavatlık yeni yenilenebilir enerji kapasitesiyle, Türkiye’nin enerjide dışa bağımlılığını azaltma stratejisi öne çıkıyor. Bu, hem enerji güvenliği açısından önemli bir adım hem de ülkenin uluslararası iklim taahhütlerini yerine getirmesi açısından hayati bir hamle. Ayrıca, dijitalleşme ve elektrik şebekesinin güçlendirilmesi çalışmaları, Türkiye’nin enerji altyapısında dünya standartlarına ulaşmasına zemin hazırlıyor.
Kömürün Gölgesi: Temiz Enerjiye Geçişte Engeller
Ancak, bu başarılı gelişmelerin yanında kömürden elektrik üretiminin devam etmesi büyük bir çelişki yaratıyor. 2023 yılı itibarıyla kömürden elektrik üretimi, 118 teravatsaat ile Türkiye’nin tarihindeki en yüksek seviyeye ulaşmış durumda. Bu durum, Türkiye’nin Avrupa’da Polonya’yı geride bırakarak kömürden en çok elektrik üreten ikinci ülke haline gelmesine yol açtı. Yani, bir yandan yenilenebilir enerji kaynaklarında rekorlar kırılırken diğer yandan kömürden elektrik üretimi de artmaya devam ediyor.
Türkiye’nin enerji politikasında bu iki zıt eğilim, hem ekonomik hem de çevresel anlamda büyük bir soru işareti oluşturuyor. Kömür santralları, yüksek emisyon seviyeleriyle iklim değişikliğine en fazla katkıda bulunan kaynaklardan biri. Ayrıca, yerli kömür santrallarının verimsizliği ve sık arızalarla boğuşması, bu tesislerin ekonomik sürdürülebilirliği konusunda da ciddi şüpheler uyandırıyor. EMBER’in analizine göre, Türkiye’de rüzgar santrallarının kapasite kullanım oranı, yerli kömür santrallarını geride bırakmış durumda. Bu veriler, düşük performanslı kömür santrallarının daha sürdürülebilir ve verimli yenilenebilir enerji kaynaklarıyla ikame edilmesi gerektiğini açıkça gösteriyor.
Enerjide İkilem: Hangi Yöne Gitmeli?
Türkiye’nin enerji politikalarında yaşadığı bu ikilem, aslında sadece bir enerji sorunu değil, aynı zamanda ekonomik, çevresel ve sosyal bir mesele. Yenilenebilir enerjinin ekonomik olarak daha uygun hale gelmesi, uzun vadede kömürden vazgeçmeyi daha mantıklı kılıyor. Ancak, kömür santrallarında istihdam edilen işçiler ve bu santralların bulunduğu bölgelerdeki ekonomik katkı, hükümetin bu santralları kapatma konusunda temkinli olmasına neden oluyor.
Öte yandan, kömür ithalatına ödenen milyarlarca dolar, yerli ve milli enerji kaynaklarıyla bağımsız bir enerji politikasına ulaşma hedefine zarar veriyor. Türkiye, ithal kömüre 2023’te 3,7 milyar dolar ödedi ve bu da enerji ithalatında ciddi bir mali yük yaratıyor. Bu kaynakların yenilenebilir enerji yatırımlarına yönlendirilmesi, hem ekonomik açıdan daha faydalı olabilir hem de ülkenin iklim hedeflerine daha hızlı ulaşmasını sağlayabilir.
Sonuç: Temiz Enerji Geleceği İçin Bir Fırsat
Türkiye, büyük bir enerji dönüşümünün eşiğinde. Yenilenebilir enerji kaynaklarına yapılan yatırımlar, ülkenin enerji güvenliğini artırmakla kalmayıp çevresel sürdürülebilirlik açısından da büyük bir fırsat sunuyor. Ancak kömürden vazgeçememek, bu süreci yavaşlatabilir ve ülkenin uluslararası arenada iklim liderliği iddiasını zayıflatabilir. Bu nedenle, düşük performanslı kömür santrallarının kademeli olarak kapatılması ve yenilenebilir enerji kaynaklarının daha fazla desteklenmesi, Türkiye’nin temiz enerji geleceği için önemli bir adım olacaktır.
